Bộ sưu tập nghệ thuật đương đại và hiện đại của nhà thiết kế Miuccia Prada cùng chồng là Patrizio Bertelli mang bản sắc độc đáo vốn là đặc trưng khẳng định đế chế thời trang của cặp đôi tài năng này. Vì vậy mà rất nhiều người háo hức được đến thăm “ngôi nhà” mới, một cung điện theo kiểu thế kỉ 18 ở Grand Canal của tổ chức Prada Foundation. Tại Venice, Ingrid Sischy may mắn được chứng kiến khâu thiết kế lắp đặt chuẩn bị cho triển lãm có một không hai này và cung cấp thông tin cho V.F cùng các bức ảnh do Sam Taylor-Wood chụp. Theo Ingrid thì đó thật sự là một thành tựu tư duy logic, thẩm mỹ và óc sáng tạo của con người.

Lần đầu tiên tôi bước chân vào thế giới của Miuccia Prada là cách đây 20 năm khi tìm hiểu về tiểu sử của cô cho tạp chí The New Yorker. Lúc đó cô mới bắt đầu đi theo con đường thời trang. Là một người Cộng sản cũ và chuyên bênh vực bình quyền cho phụ nữ, cô cố gắng vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu khi tham gia công việc kinh doanh của gia đình vốn đã có truyền thống từ năm 1913 và sau đó cô dần nhận ra mình đã thật sự đam mê với công việc này.

Khi tiếp quản thương hiệu Prada, cô chỉ là người mới trong ngành thời trang và trước đó công chuyện kinh doanh của Prada cũng đang trong tình trạng khó khăn. Hiện nay cô đã là một Miuccia Prada độc lập, phá cách, một biểu tượng tạo ra các xu hướng và là người đứng đầu đế chế trị giá 9,5 tỉ đô. Tuy nhiên, cô vẫn sống trong tòa nhà khá khiêm tốn của gia đình ở Milan. Có lẽ thay đổi lớn nhất trong không gian đó từ khi cô còn nhỏ đến nay là nó đã có thêm những tác phẩm nghệ thuật kinh điển hàng đầu như bức tranh nhiều màu sắc của Gerhard Richter, các tác phẩm của thiên tài hội họa người Ý, Lucio Fontana và Alighiero Boetti. Đặc biệt nổi bật là “Escape Vehicle”, một kiểu nhà lưu động linh hoạt, nhỏ xíu vừa đủ để bạn ngủ trong đó do chuyên gia nghệ thuật sắp đặt người Mỹ, Andrea Zittel thiết kế.

Khám phá không gian trưng bày ấn tượng của Prada.

Tuy nhiên, dù sao đi nữa những tác phẩm này vẫn chỉ là hạt cát trong sa mạc mênh mông nếu so với những gì mà cô và Patrizio Bertelli - chồng và cũng là giám đốc điều hành của Prada  đã tích lũy cho Prada Foundation và cả bộ sưu tập cá nhân của họ. Hầu hết các tác phẩm trong bộ sưu tập đều độc đáo, chưa “lộ diện” bao giờ và đó còn là một trong những bộ sưu tập tuyệt đỉnh hàng đầu của thế giới nghệ thuật đương đại và hiện đại. Nó phản chiếu những cảm quan khác biệt của Prada và Bertelli, đại diện cho phong cách, sở thích cá nhân mới mẻ mà không hề thấy ở các bộ sưu tập hàng đầu hiện nay vốn chỉ nổi tiếng nhờ danh nghĩa. Chỉ có cách tiếp cận thoáng hơn, đa dạng hơn có thể bắt kịp tính cách của Miuccia, một cô chim nhỏ với đôi cánh vẫy vùng, phá vỡ chiếc lồng kiêng cố để tìm kiếm bầu trời riêng mình và cũng để cảm nhận tinh thần bất phục, tự do đó trong bộ sưu tập nghệ thuật của cô.

Do đó, khi Germano Celant, giám đốc của Prada Foundation bảo tôi sẽ không thể nào làm xong bản tin sốt dẻo ở Venice mà Miuccia và Patrizio đã quyết định cung cấp cho Vanity Fair trước đó thì tôi rất háo hức muốn xem mọi chuyện rồi sẽ như thế nào. Để chuẩn bị cho triển lãm Venice Biennale vào tháng 6, tổ chức Prada Foundation tạo ra một không gian nghệ thuật phồn thịnh, xa hoa tại ngôi nhà mới ở Grand Canal. Đó chính là cung điện thế kỉ 18 với 65000 feet vuông tại Ca’ Corner della Regina. Cung điện này đặt tên theo Caterina Corner, nữ anh hùng địa phương được ban tặng danh hiệu Nữ hoàng của Cyprus vào năm 1472 vào năm 17 tuổi và vài tháng sau đó, khi Vua James II, chồng bà mất thì Catherine phải trao vương quốc cho người dân Venice. Để cung cấp cho Vanity Fair những hình ảnh độc đáo đính kèm bài báo làm preview duy nhất cho buổi triễn lãm sắp tới, Prada và Bertelli đã quyết định xây dựng một không gian tạm thời, xem như cuộc tập dượt nhỏ chuẩn bị cho buổi triễn lãm thật sự sẽ diễn ra.

Và cũng chính điều đó làm giám đốc Celant phải lắc đầu bởi vì việc di chuyển các tác phẩm nghệ thuật của cặp đôi nổi tiếng này không hề dễ dàng. Chẳng hạn tác phẩm điêu khắc bằng sa thạch nặng 35 tấn Void Field (1989) của Anish Kapoor với nhiều phần khác nhau, hay như Cell (Clothes) (1996) của Louise Bourgeois - một căn phòng nhỏ với những chiếc đầm treo lơ lửng mang đến cảm giác đau buồn nẫu ruột, Confluenze (1967) của Pino Pascali là hình ảnh dòng sông xanh êm đềm trong các hộp bằng nhôm mạ kẽm chứa nước và aniline, chất hóa học có thể biến màu nước thành màu xanh. Và di chuyển những tác phẩm kinh điển này chắc chắn sẽ cực kì khó khăn, chỉ việc đưa chúng đến Venice từ bảo tàng nghệ thuật Prada Foundation khổng lồ ở Milan đã là một thành công to lớn rồi vì với chất aniline dễ dàng bay hơi, có độc và mùi như cá chết thì sẽ khó có thể “vứt đại” lên xe chở đi.

Thêm một khó khăn nữa là tổ chức chỉ mới có chìa khóa mở cửa Ca’ Corner della Regina gần đây và cung điện do bộ văn hóa quản lí nên tất cả mọi hoạt động liên quan đến nó đều phải được các quan chức Ý thông qua. Điều này cũng dễ hiểu bởi cung điện là một di sản hiếm có với rất nhiều chi tiết trang trí và các vật liệu quý giá như những cái ghế dài cẩm thạch màu đỏ từ vùng Verona, các bậc thang đá vôi của Istria, đá Lessinia màu vàng, cửa bằng gỗ hồ đào, sàn đá mài Venice, ngói nâu đỏ và xà nhà bằng gỗ. Hiện nay, nó đang được khôi phục dưới sự quản lí của cục  bảo vệ di sản kiến trúc Venice nhờ số tiền mà Prada hỗ trợ. Đổi lại, tổ chức Prada Foundation có thể sở hữu cung điện 6 đến 12 năm tới. Tuy nhiên, công tác khôi phục vẫn chưa thể hoàn thành xong trước khi chúng tôi đến ghi hình.

Tôi nói “chưa xong” vì trần nhà còn sửa chữa ở một số nơi, các bức tường vẫn chưa chắc chắn, sàn nhà, cửa sổ, cửa ra vào được lắp đặt thêm và các bức họa trên tường thể hiện cuộc đời nữ anh hùng Caterina vẫn đang được khôi phục lại. Do đó, giám đốc Celant cho rằng thật điên rồ khi thiết kế thử không gian nghệ thuật này hai tháng trước buổi triễn lãm thật sự cũng là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, một bất ngờ đã xảy ra. Vài tuần sau đó, cả Prada, Celant cùng với Kapoor, Bourgeois, và Pascali đều ở đó, trong một không gian đã được khôi phục hoàn toàn mà không hề mất đi giá trị nghệ thuật. Miuccia Prada vô cùng nổi bật khi diện đôi giày Prada lạ mắt với một nửa theo kiểu brogue và một nửa là espadrille: đế giày platform màu trắng cam, có giây buộc bằng da màu nâu làm bằng sợi tổng hợp và dây thừng. “Chúng tôi thích những thử thách” – Miuccia cười lớn và nói với tôi rồi hất nhẹ chiếc khăn choàng lông vũ kẻ sọc giống như trong bộ sưu tập “Carmen Miranda” Xuân 2011 của cô.

Prada và Bertelli đã trở thành huyền thoại không những ở thế giới thời trang mà cả trong kiến trúc vì dấu ấn, phong cách riêng của mình. Và để chứng tỏ mình không hề hời hợt ở bất kì lĩnh vực nào, đầu những năm 1990 họ tập trung sưu tầm các tác phẩm thuộc nghệ thuật đương đại và hiện đại đồng thời xây dựng một tổ chức để tư vấn và hỗ trợ cho việc thực hiện các ý tưởng. Từ đó, tổ chức Prada Foundation ra đời và nổi danh với các công trình xuất sắc và một trong những tuyệt tác đó sẽ xuất hiện tại triển lãm là Garden (2000) của Marc Quinn, một khu vườn của vĩnh hằng với sự góp mặt của gần 100 các loại cây và hoa. Nằm bên trong nhà kiếng cao 10 feet, dài 42 feet làm từ 25000 lit silicon lỏng và luôn ở 20 độ C nên cây cối xanh tươi mãi mãi.

Tất cả các fan hâm mộ thời trang Prada và đặc biệt là những người yêu kiến trúc chắc hẳn đang rất mong chờ được chiêm ngưỡng buổi triển lãm ở Venice với hơn 700 công trình từ nổi tiếng cho đến chưa được công bố lần nào trong bộ sưu tập cá nhân của cặp đôi này và Prada Foundation cũng như các tác phẩm nghệ thuật khác từ Arab Museum of Modern Art, Qatar. Miuccia Prada luôn hi vọng tách rời cuộc sống nghệ thuật của mình khỏi thế giới thời trang bởi cô không muốn sử dụng nghệ thuật như một công cụ đánh bóng tên tuổi trong làng thời trang. Vì vậy, cô cũng sẽ không hề hi vọng triển lãm sẽ thành công mỹ mãn bởi “Một chút sai lầm vẫn tốt hơn là sự hoàn hảo tuyệt đối. Chúng tôi muốn làm một cái gì đó thật tự nhiên” Prada chia sẻ “Toàn bộ ý tưởng đều nhằm tạo tiền đề cho những sáng kiến mới sau này. Dù nhiều người cho rằng nghệ thuật cũng mang yếu tố thương mại, nhưng chắc chắn không thể phủ nhận đó vẫn là nơi của tự do, tưởng tượng và sáng tạo”.

Nếu nói buổi triển lãm của Prada là nơi nhen nhóm các sáng kiến mới cũng không phải là “nói ngoa” bởi không gian nghệ thuật quá độc đáo, quá thú vị. Chẳng hạn như “cuộc gặp gỡ”, lồng ghép lýí thú giữa thước phim mạnh mẽ của Todd Solondz và những video cá nhân ủy mị đau khổ của Nathalie Djurberg do biên tập phim Marco Giusti sắp đặt. Fait d’Hiver (1988) do Jeff Koons thiết kế sẽ chiếm một không gian trong bộ sưu tập sứ Meissen thế kỉ 18 mượn từ State Hermitage Museum, St. Petersburg, Russia. Đây là tác phẩm điêu khắc bằng sứ đầu tiên về người vợ cũ La Cicciolina, một ngôi sao khiêu dâm “lão làng” mà Jeff Koons tạo ra vào những ngày đầu yêu bà. Kiến trúc sư Rem Koolhaas đã thiết kế nên những cái bàn trưng bày tạo thêm điểm nhấn. Ngoài ra còn có các tác phẩm của họa sĩ Damien Hirst, Piero Manzoni, Bruce Nauman, Enrico Castellani, Donald Judd, Tom Friedman, Salvatore Scarpitta, và Walter De Maria được sắp xếp ngẫu nhiên. Và đối với một số phòng chưa khôi phục hoàn toàn, các vị khách chỉ có thể ngắm nhìn qua ô cửa.

OMA/ Rem Koolhaas là công ty làm việc với Prada nhiều năm trong việc thiết kế các công trình “có một không hai”. Nhà thiết kế nổi tiếng thế giới Koolhass đã xây dựng một không gian sắp đặt đặc biệt dành riêng cho buổi triễn lãm ở Venice và làm nổi bật công trình mới nhất mà ông thiết kế cho Prada Foundation. Không gian này tọa lạc tại khu công nghiệp của Milan, bên trong “Prada Village”. Do đó, vào những ngày này, hệ thống các nhà kho hầu như sẽ để trống, trừ một vài tòa nhà chứa tài liệu và cất giữ các tác phẩm nghệ thuật của Prada. Koolhass dự tính tạo nên sự kết hợp thú vị giữa yếu tố bảo tồn và kiến tạo. Cái cách mà OMA dành cho triển lãm ở Venice thật sự mở ra những ý tưởng mới cho Prada Foundation. Đối với tôi thì không gian mới này làm tôi nhớ đến nhà đồ chơi châu Âu kiểu cũ, đặc biệt là những bản copy nhỏ xíu các tác phẩm trong bộ sưu tập cá nhân do các họa sĩ chuyên làm các phiên bản ở Trung Quốc thực hiện.

- Ingrid Sischy